Rupsen bestrijden

Beter rupsen voorkomen dan bestrijden!

Rupsen zijn enorme, vraatzuchtige monsters die hele planten in korte tijd tot een gatenkaas kunnen vreten. Vooral koolgewassen, tomatenplanten en paprikaplanten zijn geliefde doelwitten waar vlinders en motten graag hun eieren op afzetten.

In deze blog leggen we uit wat je kunt doen om rupsen te voorkomen en hoe je ze biologisch kunt bestrijden als je er toch last van krijgt

Hoe voorkom je rupsen?

Hoe herken je rupsen in een gewas?

Hoe rupsen biologisch bestrijden?

Wat is Bacillus Thuringiesis(BT)?

Hoe werkt Bacillus Thuringiesis(BT)?

Tegen welke rupsen werkt BT?

Hoe Bacillus Thuringiensis gebruiken?

Rupsen voorkomen is natuurlijk beter dan ze moeten bestrijden.

Er zijn drie manieren om rupsen te voorkomen:

Fysieke barrières

Natuurlijke vijanden aantrekken

Bladverharding en geurverwarring

Zorg dat de vlinders en motten niet bij de planten kunnen om eitjes te leggen.

In de kas: Doordat de temperaturen in een kas hoger zijn en er meestal minder natuurlijke vijanden zijn van rupsen, kan een rupsenplaag in een kas heel hard gaan. Gelukkig kun je in een kas ook makkelijker vlinders en motten buitenhouden. Scherm de luchtramen en de ingang af met insectengaas. Zo houd je de motten en vlinders effectief buiten de deur en heb je geen last meer van rupsen in de kas.

In de volle grond: Koolgewassen die buiten groeien zijn ontzettend gevoelig voor rupsen. Deze kun je het beste bescherming bieden tegen vlinders en motten door ze onder een tunnel van insectengaas te kweken. Als alternatief voor insectengaas kun je ook vliesdoek gebruiken.

Vogels: Vogels zijn rasechte rupsenverorberaars – vooral wanneer ze jongen hebben. Met name koolmezen, pimpelmezen en de kwikstaart eten gigantische hoeveelheden rupsen.

Vroeger bij mijn vader in de kas met tomaten hadden we ook elk jaar tientalle kwikstaartjes met jongen. Deze aten zoveel rupsen weg, dat ze de plaag onder controle hielden.

Lok dus zoveel mogelijk vogels naar je moestuin op de volgende 3 manieren:

Nestkastjes ophangen: Hang nestkastjes op voor mezen. Een enkel mezenkoppel voert vele rupsen per dag aan hun jongen.

Schuilplaatsen creëren: Zorg voor dichte hagen rondom je moestuin. Dit biedt een veilige schuil- en nestplaats voor vogels.

Bijvoeren in de winter: Door vogels in de winter bij te voeren, zorg je ervoor dat ze ook in het voorjaar in de buurt van jouw moestuin blijven wonen.

Nuttige insecten lokken: Sluipwespen en gaasvliegen zijn dol op rupsen en hun eitjes. Plant wilde bloemen zoals klaprozen, dille, venkel, goudsbloem en dahlia’s in de buurt van je vruchtgroenten om deze biologische bestrijders aan te trekken.

Maak je gewassen simpelweg onaantrekkelijk voor passerende motten en vlinders. Het is niet dat je geen last van rupsen zal krijgen, maar de plaag is meestal minder heftig en zal minder snel gaan.

Lavameel: Bestuif de bladeren regelmatig met lavameel af de druk van rupsen hoog is.

Rupsen vinden de textuur van lavameel vreselijk om over te kruipen en van te eten. Lavameel maakt het blad stroef en ongeschikt voor ei-afzetting. Bovendien droogt het jonge, pas uitgekomen rupsjes uit.

Daarnaast versterkt lavameel de celwand van de plant, waardoor deze simpelweg 'taaier' wordt voor insecten.

Lavameel kan je heel makkelijk verstuiven met een poederverstuiver van Birchmeier.

Combinatieteelt: Plant sterk geurende kruiden zoals bieslook, knoflook, tijm of rozemarijn tussen je tomaten, paprika's en koolgewassen. Deze sterke geuren maskeren je vruchtgroenten en koolgewassen enigszins, waardoor motten ze minder snel ontdekken.

Knoflookspray: Je kunt ook zelf een knoflookspray maken om vlinders en motten (en andere insecten) door middel van sterke geur weg te houden.

Door je planten regelmatig in te spuiten met deze knoflookspray, het liefst nog voordat het rupsenseizoen begint, zullen motten en vlinders liever andere planten kiezen om hun eieren op af te zetten. Dit komt omdat jouw groenteplanten dan zo ontzettend stinken. Elk voordeel heeft zijn nadeel.😉

Het lijkt een open deur: als je gewas vol gaten zit, heb je rupsen. Toch moet je beter kijken om een plaag écht vroegtijdig te herkennen. De vroege vraatschade van jonge rupsen kan namelijk sterk lijken op de vraatschade van slakken, vooral bij lage gewassen. Je kunt het verschil als volgt herkennen:

Slakken: Laten altijd glanzende slijmsporen achter op het blad.

Rupsen: Laten geen slijm achter, maar wel kleine zwarte korreltjes (rupsenpoep) rondom de vraatschade. Zie je deze korreltjes? Dan weet je zeker dat je met rupsen te maken hebt.

Heb je ondanks alle preventieve inspanningen toch last van rupsen in je groenteplanten? Gelukkig hoef je niet direct naar chemische bestrijdingsmiddelen te grijpen om je oogst te redden. Er zijn uitstekende biologische en milieuvriendelijke manieren om een rupsenplaag effectief aan te pakken.

We beschrijven hier twee manieren:

Mechanisch bestrijden

Bestrijden met Bacillus thuringiensis

Bij een beginnende of kleine aantasting is handmatige controle vaak de snelste oplossing. Controleer de onderkant van het blad: veel rupsen bevinden zich het liefst aan de onderkant van bladeren, maar dit verschilt wel per soort. Kom je een rups tegen? Haal deze van de plant.

Heb je te maken met een grote plaag of heb je simpelweg te veel planten om handmatig te controleren? Dan is biologische bestrijding met Bacillus thuringiensis (Bt) de meest effectieve oplossing. Je lost dit bacteriepreparaat op in water en spuit het over de planten.



Bacillus thuringiensis is een bacterie die van nature in de bodem voorkomt. Het is wereldwijd de meest gebruikte en succesvolle biologische vorm van plaagbestrijding. Wat deze bacterie zo bijzonder maakt, is dat hij heel gericht specifieke insectenlarven uitschakelt, terwijl hij volstrekt onschadelijk is voor mensen, huisdieren en nuttige insecten zoals bijen en lieveheersbeestjes.

Bacillus thuringiensis wordt ook wel afgekort tot Bt. Er bestaan verschillende Bt-stammen: sommige stammen richten zich specifiek op de larven van vliegen en muggen, andere op kevers, en weer andere stammen richten zich uitsluitend op rupsen.

Bacillus thuringiensis-bacteriën vormen tijdens het maken van sporen specifieke eiwitten (Cry-toxinen). Deze werken als een biologisch maaggif bij de larven van verschillende insecten.

Het werkt als volgt:

Opname: De rups moet de bacterie (of het eiwit) daadwerkelijk opeten via het behandelde blad.

Alkalische maag (hoge pH): De eiwitkristallen lossen pas op en worden actief in een zeer specifieke, basische (alkalische) omgeving. De maag van een mens of vogel is erg zuur, waardoor het eiwit bij ons simpelweg wordt afgebroken als normaal voedsel. In de maag van een rups is de pH-waarde echter heel hoog, waardoor het eiwit daar wel geactiveerd wordt.

Porievorming: Zodra de actieve eiwitten zich binden aan de receptoren in de darmwand van de rups, boren ze letterlijk gaatjes (poren) in de darmen. De rups stopt hierdoor binnen enkele uren met eten en sterft binnen een paar dagen.



Wij leveren een uniek biologisch product dat twee verschillende stammen Bacillus thuringiensis combineert. Namelijk Bacillus thuringiensis subspecies aizawai en Bacillus thuringiensis subspecies kurstaki. Hierdoor werkt het effectief tegen zeer veel rupsensoorten die in de moestuin, siertuin en fruitteelt voorkomen.



Hieronder een de belangrijkse rupsensoorten waartegen BT goed werkt.

Moestuin: Groot koolwitje (Pieris brassicae), Klein koolwitje (Pieris rapae), Koolmot (Plutella xylostella), Kooluil (Mamestra brassicae), Aardrupsen (Agrotis spp.), Uilenrupsen (Noctuidae), Preimot (Acrolepiopsis assectella).

Kasteelt: Legerrupsen (de gehele Spodoptera-familie), Turkse mot (Chrysodeixis chalcites), Tomatenmineermot (Tuta absoluta).

Fruitteelt: Fruitmot (Cydia pomonella), Kleine wintervlinder (Operophtera brumata), Grote wintervlinder (Erannis defoliaria).

Bomen en Struiken: Buxusmot (Cydalima perspectalis), Eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea), Plakker (Lymantria dispar), Ringelrups (Malacosoma neustria), Bastaardsatijnvlinder (Euproctis chrysorrhoea), Diverse Bladrollers (Tortricidae).

Voor een succesvolle biologische bestrijding is de juiste toepassing cruciaal. Volg deze vier stappen voor het beste resultaat:

Stap 1: Timing en weersomstandigheden

Niet preventief: Spuiten heeft geen zin als er nog geen rupsen zijn; het middel moet echt gegeten worden.

Vooral effectief op jonge rupsen: Spuit zodra je de eerste jonge rupsen of verse vraatschade ziet. Dit is heel belangrijk: Bacillus thuringiensis doodt jonge rupsen het best als ze niet groter zijn dan 1 tot 1,5 cm. Grote, volgroeide rupsen eten in verhouding tot hun lichaamsgewicht minder en zijn daardoor lastiger te bestrijden.

Het weer: Spuit bij een temperatuur vanaf 15 °C. Kies een bewolkte dag of spuit laat in de avond. De bacteriën zijn namelijk gevoelig voor uv-straling (zonlicht). Zorg dat het na het spuiten minimaal 3 uur droog blijft, zodat het middel niet van het blad spoelt.

Stap 2: Het mengsel klaarmaken

Het middel wordt geleverd als een fijn, oplosbaar poeder.

Dosering: Gebruik 1 gram poeder per 1 liter water.



Mengen: Vul een planten- of drukspuit voor de helft met handwarm water. Voeg het poeder toe en schud goed totdat het volledig is opgelost. Vul daarna aan met de rest van het water.

Stap 3: Grondig spuiten

Rupsen houden ervan om zich goed te verstoppen. Oppervlakkig spuiten is daarom niet voldoende. Spuit de aangetaste planten goed nat (totdat het er bijna vanaf druipt).

Richt de spuitmond ook goed binnenin de kern van de struik of plant en vergeet de onderkant van de bladeren niet. Juist aan de onderkant van het blad zitten de meeste jonge rupsen.

Stap 4: Controleren en herhalen

Binnen 1 tot 2 uur na de opname stopt de rups met vreten, waarna hij na 2 tot 5 dagen sterft. Omdat er na een week weer nieuwe eitjes kunnen uitkomen, of omdat de bacteriën door weersomstandigheden worden afgebroken, is een goede nacontrole belangrijk.

Herhaling: Herhaal de behandeling na 1 tot 2 weken als er sprake is van een hardnekkige plaag of wanneer er een nieuwe generatie rupsen actief wordt.

Hopelijk helpen mijn preventieve tips om rupsen helemaal te voorkomen en mocht er toch een rupsenplaag ontstaan, dan weet je hoe je ze kunt bestrijden. Zodat je groenteplanten gezond blijven en volop een heerlijke oogst opleveren.